نرخ تورم در ۱۰ سال گذشته از حدود ۱۰ درصد در سال ۱۳۹۶ به ارقام بالاتری در سال‌های بعد رسید. این افزایش در دوره‌هایی مانند سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۰ و دوباره در سال‌های ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۵ شدت گرفت. بر اساس داده‌های ماهانه موجود، نرخ تورم منتهی به شهریور ۱۴۰۵ به ۶۸٫۴ درصد رسیده است. با این حال چون سال ۱۴۰۵ هنوز به پایان نرسیده، نمی‌توان رقم این سال را مستقیماً با آمار اسفند سال‌های گذشته مقایسه کرد.
فهرست مطالب
در این مطلب از طلاین، روند تورم از سال ۱۳۹۶ تا آخرین ماه موجود در داده‌های سال ۱۴۰۵ را مرور می‌کنیم. جدول سالانه، آمار ماهانه و عوامل اثرگذار بر تورم کمک می‌کنند تغییرات این دوره را دقیق‌تر بشناسیم. هنگام مقایسه ارقام نیز باید به تفاوت ماه گزارش، نوع شاخص و تغییر سال پایه توجه کنیم.
نمودار نرخ تورم در 10 سال گذشته
در تصویر زیر می‌توانید نمودار نرخ تورم در 10 سال گذشته را مشاهده کنید:
جدول نرخ تورم در 10 سال اخیر
توجه: برای مقایسه سال‌ها، ابتدا باید نرخ تورم سالانه هر سال را کنار هم قرار دهیم. اعداد زیر مربوط به نرخ تورم منتهی به اسفند در داده‌هایی است که در منابع تاریخی مربوط ثبت شده است. به همین دلیل، آن‌ها را نباید با میانگین سالانه تورم یکی دانست.
| سال | نرخ تورم منتهی به اسفند |
| ۱۳۹۶ | ۹٫۶٪ |
| ۱۳۹۷ | ۳۱٫۲٪ |
| ۱۳۹۸ | ۴۱٫۲٪ |
| ۱۳۹۹ | ۴۷٫۱٪ |
| ۱۴۰۰ | ۴۶٫۲٪ |
| ۱۴۰۱ | ۴۶٫۵٪ |
| ۱۴۰۲ | ۳۵٫۸٪ |
| ۱۴۰۳ | ۴۸٫۳٪ |
| ۱۴۰۴ | ۵۳٫۱٪ |
بر پایه این ارقام، نرخ تورم 10 سال اخیر بانک مرکزی نشان می‌دهد که کمترین رقم مربوط به اسفند ۱۳۹۶ است. نرخ تورم در سال‌های بعد افزایش پیدا کرد و در اسفند ۱۳۹۹ به ۴۷٫۱ درصد رسید. این نرخ در اسفند ۱۴۰۰ کمی کاهش یافت، اما در سال ۱۴۰۱ دوباره به ۴۷٫۴ درصد رسید. در سال ۱۴۰۲ کاهش بیشتری ثبت شد و رقم اسفند به ۳۵٫۸ درصد رسید. پس از آن، نرخ تورم در داده‌های پایان سال ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ افزایش یافت.
رقم ۶۸٫۴ درصد برای شهریور ۱۴۰۵ از ارقام اسفند سال‌های قبل بیشتر است؛ اما این تفاوت به‌تنهایی برای تعیین رکورد قطعی دهه کافی نیست. ماه گزارش در این ردیف متفاوت است و سال ۱۴۰۵ نیز هنوز کامل نشده است. علاوه بر این، تغییر سال پایه در برخی آمارها می‌تواند مقایسه مستقیم دوره‌ها را دشوار کند.
نرخ تورم در سال ۱۳۹۶
در سال ۱۳۹۶، نرخ تورم در محدوده‌ای نزدیک به ۱۰ درصد قرار داشت. رقم فروردین ۹٫۵ درصد بود و در ماه‌های بعد نوسان محدودی ثبت شد. نرخ تورم در اسفند به ۹٫۶ درصد رسید. یعنی اختلاف رقم ابتدا و انتهای سال فقط ۰٫۱ واحد درصد بود.
تغییرات این سال در مقایسه با سال‌های بعد محدود بود. نرخ تورم در تیر به ۱۰٫۱ درصد رسید و در ماه‌های بعد در محدوده‌ای نزدیک به همین رقم باقی ماند. کاهش جزئی در ماه‌های پایانی باعث شد سال با نرخ ۹٫۶ درصد تمام شود.
این وضعیت به معنای ثابت ماندن قیمت همه کالاها نبود. حتی با تورم نزدیک به ۱۰ درصد نیز قیمت برخی کالاها می‌توانست بیشتر و قیمت گروه‌های دیگر کمتر تغییر کند. نرخ تورم، تغییر سطح عمومی قیمت‌ها را در یک بازه زمانی اندازه می‌گیرد و افزایش یا کاهش قیمت هر کالا را به‌تنهایی توصیف نمی‌کند.
نرخ تورم در سال ۱۳۹۷
در سال ۱۳۹۷، نرخ تورم مسیر صعودی پرشتابی را طی کرد. رقم فروردین ۹٫۲ درصد بود، اما در اسفند به ۳۱٫۲ درصد رسید. فاصله این دو رقم ۲۲ واحد درصد است و شدت افزایش تورم در طول سال را نشان می‌دهد.
نرخ تورم در دو ماه نخست سال تغییر زیادی نداشت، اما از خرداد و تیر مسیر افزایشی آغاز شد. این روند در نیمه دوم سال سرعت بیشتری گرفت و نرخ تورم از ۱۵٫۹ درصد در مهر به ۳۱٫۲ درصد در اسفند رسید.
بازگشت تحریم‌های آمریکا، نوسان شدید نرخ ارز و افزایش هزینه واردات از عوامل اثرگذار بر قیمت‌ها در این دوره بودند. بالا رفتن نرخ ارز، هزینه تهیه مواد اولیه و کالاهای وارداتی را افزایش می‌دهد. افزایش هزینه‌ها در شرایطی رخ داد که خانوارها نیز برای خرید کالاهای ضروری با قیمت‌های بالاتری روبه‌رو شدند.
نرخ تورم در سال ۱۳۹۸
در سال ۱۳۹۸، نرخ تورم در ماه‌های ابتدایی به سطح بالایی رسید و سپس در بیشتر ماه‌ها روند نزولی داشت. رقم فروردین ۳۵٫۴ درصد بود و در خرداد به ۴۳٫۳ درصد رسید. نرخ تورم در شهریور به ۴۸٫۹ درصد رسید و پس از آن کاهش پیدا کرد. رقم اسفند نیز ۴۱٫۲ درصد ثبت شد.
نرخ تورم در نیمه نخست سال افزایش یافت و در شهریور به بیشترین رقم این جدول رسید. از مهر به بعد، مسیر حرکت آن تغییر کرد و تا اسفند کاهش یافت. با وجود این افت، نرخ پایان سال همچنان بیشتر از رقم فروردین بود.
وقتی نرخ تورم از ۴۸٫۹ درصد به ۴۱٫۲ درصد می‌رسد، یعنی سرعت افزایش سطح عمومی قیمت‌ها نسبت به دوره پیش کمتر شده است. بدین ترتیب باید بدانید که به این معنا نیست که قیمت‌های قبلی به سطح گذشته برگشته باشند. در این دوره، اثر افزایش نرخ ارز و هزینه واردات در قیمت بسیاری از کالاها باقی ماند. برای قرار دادن این تغییرات در یک بازه بلندتر، می‌توان از نرخ تورم در 20 سال گذشته نیز استفاده کرد و روند دهه اخیر را در کنار دوره‌های قدیمی‌تر قرار داد.
نرخ تورم در سال ۱۳۹۹
در سال ۱۳۹۹، نرخ تورم ابتدا کاهش یافت. اما از میانه سال دوباره روند افزایشی پیدا کرد. رقم فروردین ۳۸٫۶ درصد بود و در خرداد به ۳۴٫۱ درصد رسید. پس از آن، نرخ تورم افزایش یافت و در اسفند به ۴۷٫۱ درصد رسید.
نرخ تورم در چهار ماه نخست کاهش یافت و در مرداد به ۳۲ درصد رسید. این روند از شهریور تغییر کرد. در ماه‌های پایانی، رقم تورم پیوسته افزایش یافت و سال با نرخ ۴۷٫۱ درصد تمام شد.
همه‌گیری کرونا، محدودیت فعالیت برخی کسب‌وکارها و اختلال در زنجیره تأمین، فضای اقتصادی را دشوار کرد. هم‌زمان، نوسان نرخ ارز و رشد هزینه تهیه مواد اولیه بر قیمت تمام‌شده بسیاری از کالاها اثر گذاشت. این عوامل در کنار هم باعث افزایش نرخ تورم در ده سال گذشته شد و فشار بیشتری بر هزینه خانوارها وارد کرد.
نرخ تورم در سال ۱۴۰۰
در سال ۱۴۰۰، نرخ تورم در فروردین ۵۰٫۳ درصد بود. این نرخ تا شهریور به ۵۹٫۳ درصد رسید و بالاترین رقم سال را ثبت کرد. پس از آن، تورم کمی کاهش یافت و در اسفند به ۴۶٫۲ درصد رسید.
نرخ تورم تا شهریور بالا رفت، اما از مهر مسیر نزولی را آغاز کرد. این کاهش تا پایان سال ادامه یافت و فاصله‌ای ۱۳٫۱ واحد درصدی میان بیشترین رقم جدول و نرخ اسفند ایجاد کرد. با این حال، نرخ پایان سال همچنان در سطح بالایی قرار داشت.
کاهش نرخ تورم در نیمه دوم سال، فشار افزایش قیمت‌ها را به‌طور کامل از بین نبرد. خانوارها همچنان با سطح قیمت بالاتری نسبت به سال‌های قبل روبه‌رو بودند.
نرخ تورم در سال ۱۴۰۱
نرخ تورم در سال 1401، از 43.6 درصد در فروردین شروع شد و در خرداد به 41.0 درصد رسید. پس از آن روندی صعودی داشت و در اسفند تا 53.1 درصد رسید. مسیر کلی نرخ تورم در این سال صعودی بود.
نرخ تورم در سال ۱۴۰۲
نرخ تورم در سال 1402 از 54/7 درصد در فروردین شروع شد و تا پایان سال کاهش یافت. این نرخ در مهر به 52.6 درصد رسید و در اسفند به 47.4 درصد کاهش پیدا کرد. به این ترتیب، تورم در بیشتر ماه‌های سال مسیر نزولی داشت. نرخ تورم در این سال از فروردین تا بهمن حدود 4 درصد پایین آمد. اما در اسفند اندکی افزایش یافت.
نرخ تورم در سال ۱۴۰۳
در سال ۱۴۰۳، نرخ تورم از 45/2 درصد در فروردین شروع شد و تا پایان سال کاهش یافت. این نرخ در خرداد به 42/1 درصد رسید و در اسفند به 35/8 درصد کاهش پیدا کرد. بیشترین نرخ تورم در سال 1403 به فروردین تعلق دارد.
نرخ تورم در سال ۱۴۰۴
نرخ تورم در سال 1404، از 36٫4 درصد در فروردین شروع شد و تا پایان سال افزایش یافت. این نرخ در بیشتر ماه‌های سال نزدیک به ۴۰ درصد یا بالاتر بود. در اسفند، رقم ثبت‌شده به 48.3 درصد رسید.
نرخ تورم در سال ۱۴۰۵
نرخ تورم در سال 1405 در فروردین ۵۰٫۶ درصد بود و در شهریور به ۶۸٫۴ درصد رسید. این ارقام از افزایش تورم در ماه‌های نخست سال حکایت دارند؛ اما برای اعلام نرخ نهایی سال باید تا انتشار آمار ماه‌های بعد صبر کرد. در این شش ماه، نرخ تورم ۱۷٫۸ واحد درصد افزایش یافت.
مهم‌ترین عوامل افزایش نرخ تورم در دهه اخیر چه بوده‌اند؟
افزایش نرخ تورم در 10 سال اخیر در ایران فقط به یک عامل مربوط نبوده است. رشد نقدینگی، کسری بودجه دولت، نوسان نرخ ارز و تحریم‌ها در سال‌های مختلف بر قیمت کالاها و خدمات اثر گذاشته‌اند. شدت اثر هر عامل نیز در دوره‌های مختلف تغییر کرده است.
رشد نقدینگی و کسری بودجه
وقتی حجم پول در اقتصاد سریع‌تر از تولید کالاها و خدمات رشد می‌کند، فشار بیشتری بر قیمت‌ها وارد می‌شود. کسری بودجه دولت نیز ممکن است با افزایش بدهی یا رشد پایه پولی، این فشار را بیشتر کند. تداوم این شرایط قدرت خرید خانوارها را کاهش می‌دهد. روند نرخ تورم در 5 سال گذشته نیز در کنار این عوامل، تصویری از تغییرات تورم در سال‌های اخیر ارائه می‌کند.
افزایش نرخ ارز و تحریم‌ها
افزایش نرخ ارز هزینه واردات مواد اولیه، کالاهای واسطه‌ای و محصولات نهایی را بالا می‌برد. تحریم‌ها نیز با محدود کردن دسترسی به منابع ارزی و دشوارتر کردن تجارت خارجی، هزینه تأمین برخی کالاها را افزایش می‌دهند. این فشارها در سال ۱۳۹۷ و دوره‌های بعد بر بازار ایران اثر گذاشتند. مقایسه قیمت دلار در ده سال گذشته نشان می‌دهد که در این ده سال نرخ تورم از حدود 4200 تومان به محدوده بالای 200 هزار تومان در سال 1405 رسیده است.
رشد هزینه تولید و حمل‌ونقل
افزایش بهای مواد اولیه، انرژی، دستمزد و حمل‌ونقل، هزینه تولید و توزیع کالاها را بالا می‌برد. بخشی از این هزینه‌ها به قیمت نهایی محصولات منتقل می‌شود. در چنین شرایطی، خانوارها برای خرید کالاهای روزمره پول بیشتری می‌پردازند.
تغییر قیمت مواد غذایی و کالاهای ضروری
مواد غذایی سهم مهمی در هزینه خانوار دارند. افزایش قیمت نهاده‌های کشاورزی، هزینه نگهداری و توزیع محصولات و تغییر شرایط عرضه می‌تواند قیمت این گروه را بالا ببرد. این افزایش برای خانوارهایی که بخش بزرگی از درآمد خود را صرف خوراک می‌کنند، فشار بیشتری ایجاد می‌کند.
انتظارات تورمی و نااطمینانی اقتصادی
وقتی مردم و کسب‌وکارها انتظار افزایش قیمت‌ها را دارند، ممکن است خریدهای خود را جلو بیندازند یا قیمت کالاها را با توجه به هزینه‌های آینده تعیین کنند. این رفتار می‌تواند به رشد تقاضا و افزایش بیشتر قیمت‌ها دامن بزند. نااطمینانی درباره نرخ ارز و شرایط اقتصادی نیز بر تصمیم‌های خرید و سرمایه‌گذاری اثر می‌گذارد.
این عوامل در کنار هم به افزایش تورم در دهه اخیر کمک کرده‌اند. برای شناخت بهتر مسیر تغییر قیمت‌ها، می‌توان آمار این دوره را با نرخ تورم در 50 سال گذشته مقایسه کرد و جایگاه سال‌های اخیر را در روند بلندمدت تورم ایران شناخت.
سخن پایانی
نرخ تورم در ایران در 10 سال گذشته از حدود ۱۰ درصد در سال ۱۳۹۶ به سطوح بالاتری در سال‌های بعد رسید. رشد نقدینگی، کسری بودجه، نوسان نرخ ارز و افزایش هزینه‌های تولید از عوامل مؤثر بر این روند بودند. تداوم تورم علاوه بر افزایش هزینه‌های زندگی، قدرت خرید خانوارها را کاهش می‌دهد و بر تصمیم‌های مالی آن‌ها اثر می‌گذارد.
در چنین شرایطی، تغییر قیمت دارایی‌ها نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. از جمله قیمت طلای آب شده که برای برخی افراد یکی از معیارهای تصمیم‌گیری درباره حفظ ارزش پس‌انداز است. امیدواریم این مطلب از طلاین برای شما مفید بوده باشد و به شما کمک کند که درک بهتری از روند کلی تورم در دهه اخیر به دست آورید. در طلاین همچنین می‌توانید در هر ساعت از شبانه روز، معاملات طلای آب‌شده را با پشتوانه بانکی انجام دهید.
سوالات متداول
1. بیشترین نرخ تورم در ۱۰ سال گذشته در چه سالی بود؟
طبق داده‌های ثبت شده بانک مرکزی، بیشترین نرخ تورم تا نیمه نخست 1405 مربوط به ماه شهریور 1405 است که تورم در محدوده 68.4 درصد ثبت شد.
کمترین نرخ تورم در ۱۰ سال گذشته در چه سالی بود؟
طبق داده‌های ثبت شده، نرخ تورم منتهی به اسفند ۱۳۹۶ برابر با ۹٫۶ درصد بود. این رقم کمترین مقدار پایان سال در جدول ده‌ساله است.
