جنگ میشود یا نه؟ آیا دادههای اقتصادی جنگ را پیشبینی میکنند؟ در پاسخ باید گفت ریسک تشدید درگیری در حال حاضر صرفا بر مبنای تحلیل دادههای اقتصادی بالا است. اگرچه باید گفت که دادههای اقتصادی بهتنهایی سیگنال یک «جنگ بزرگ و فوری» را نمیدهند و باید موارد متعددی مانند نشانههای سیاسی را نیز در نظر گرفت.
فهرست مطالب
در ادامه این مقاله از طلاین با کمک کارشناسان بازارهای مالی به بررسی این امر میپردازیم که آیا دادههای اقتصادی اکنون نشان میدهند که جنگ مجدد میان ایران و آمریکا نزدیک است یا خیر؟
آیا دادههای اقتصادی کنونی احتمال میدهند که جنگ ایران و آمریکا نزدیک است یا نه؟
در پاسخ باید گفت ریسک تشدید درگیری در حال حاضر بالاست. اما دادههای اقتصادی بهتنهایی سیگنال یک «جنگ بزرگ و فوری» را نمیدهند. با این حال، جهت حرکت بازارها در این هفته بیشتر به سمت افزایش ریسک ژئوپلیتیک بوده است.
مهمترین سیگنال حال حاضر نفت است. برنت در ۲۱ اوت روی ۹۴.۳۹ دلار بسته شد و در طول هفته ۶.۳۹ درصد افزایش داشت؛ شاخص نفت (WTI) نیز ۵.۶۶ درصد رشد کرد. این دو شاخص به بالاترین سطوح خود از ۲۴ جولای رسیدند. تحلیلگران اقتصادی این رشد را مستقیماً به نگرانی درباره اختلال عرضه، تهدید تحریمهای جدید آمریکا علیه شرکای ایران و وضعیت نامشخص تردد نفت از تنگه هرمز مرتبط میدانند.
از طرف دیگر، اونس جهانی طلا حدود ۵.۶ درصد در هفته رشد کرد و به محدوده بالای 4500 دلار رسید. همزمان بازار سهام آمریکا هفته ضعیفی داشت: شاخص اس اند پی (S&P 500) حدود ۱.۴۳ درصد و نزدک ۲.۰۵ درصد افت کردند. این ترکیب رشد طلا، جهش نفت و افت سهام با الگوی افزایش ریسک و نگرانی بازار سازگار است.
البته یک سیگنال مهم خلاف این الگو وجود دارد. شاخص دلار ضعیف شده و به محدوده کمترین سطح سهماهه نزدیک شده است. بنابراین هنوز شاهد یک حرکت کلاسیک و کامل به سمت داراییهای امن نیستیم. ضمن اینکه افزایش بازده اوراق خزانه، بهخصوص بازده ۳۰ساله که این هفته تا حدود ۵.۳۴ درصد رسید، بخشی از رفتار بازار را به نگرانیهای تورمی و مالی آمریکا نسبت میدهد و نشانهای مبنی بر جنگ قریب الوقوع نیست.
کدام دادههای اقتصادی افزایش ریسک جنگ ایران و آمریکا را پیش بینی میکنند؟
داده اقتصادی زمانی ارزش تحلیلی دارد که با یک رویداد واقعی همراه شود. نفت، ارز، قیمت طلای آب شده و سایر انواع عیار طلا و سکه بهتنهایی زمان حمله را نشان نمیدهند. ترکیب آنها میتواند تغییر صرف ریسک (Risk Premium) را آشکار کند. اما در مجموع با استفاده از موارد زیر میتوان احتمال رخ دادن جنگ تا چقدر است.
۱. جهش قیمت نفت
اگر قیمت نفت در مدت کوتاهی و همزمان با افزایش تنشهای سیاسی بهشدت بالا برود، میتواند نشانه آن باشد که بازار نگران اختلال در عرضه یا مسیرهای انتقال انرژی است. هرچه این افزایش شدیدتر و همراه با اخبار مربوط به تهدید زیرساختهای انرژی یا مسیرهای کشتیرانی باشد، اهمیت آن بیشتر میشود.
۲. افزایش تقاضا برای دلار
در دورههای افزایش ریسک، سرمایه معمولاً از داراییهای پرریسک خارج و به سمت نقدینگی و برخی ارزهای امن حرکت میکند. بنابراین رشد همزمان دلار با افزایش تنش ژئوپلیتیک میتواند یکی از سیگنالها باشد. از همین رو در زمانی که شایعات درگیری جنگ قوت گرفته، توجه به علت افزایش قیمت دلار نیز اهمیت پیدا میکند.
۳. افزایش قیمت یا نوسان شدید طلا
رشد طلا میتواند نشاندهنده افزایش تقاضا برای پوشش ریسک و نااطمینانی باشد. با این حال نباید آن را بهتنهایی نشانه جنگ دانست. زیرا نرخ بهره، دلار و جریان سرمایه نیز روی طلا اثر زیادی دارند. شورای جهانی طلا نیز رابطه میان ریسک ژئوپلیتیک، نوسان بازار و عملکرد طلا را تأیید کرده است.
۴. افت بازار سهام و افزایش نوسان
اگر با بالا رفتن تنشها، شاخصهای سهام افت کنند و همزمان شاخصهای نوسان و پریمیوم ریسک افزایش یابند، نشان میدهد سرمایهگذاران در حال کاهش ریسکپذیری هستند. این سیگنال زمانی مهمتر است که در چند بازار و منطقه بهصورت همزمان دیده شود.
۵. افزایش هزینه بیمه و حملونقل
اگر هزینه بیمه کشتیها، حملونقل یا عبور از یک منطقه خاص افزایش پیدا کند، میتواند نشانه این باشد که شرکتها و بازارها ریسک اختلال در تجارت را جدیتر گرفتهاند. این شاخص برای تنشهایی که به مسیرهای مهم تجاری و انرژی مربوط میشوند، اهمیت بیشتری دارد.
۶. افزایش اسپرد اوراق شرکتی
وقتی سرمایهگذاران نسبت به آینده نگران میشوند، برای نگهداری اوراق پرریسک بازده بیشتری مطالبه میکنند. بنابراین افزایش فاصله بازده اوراق شرکتی با اوراق دولتی میتواند نشانه افزایش پریمیوم ریسک باشد.
۷. افزایش همزمان چند شاخص
این مهمترین قسمت است. مثلاً اگر نفت صعودی، سهام نزولی، نوسان بازار افزایشی، دلار قویتر و هزینه حملونقل در حال افزایش باشد و همزمان اخبار سیاسی از تشدید تنش حکایت کند، سیگنال بسیار قویتری نسبت به تغییر تنها یکی از این شاخصها ایجاد میشود.
آیا افزایش قیمت طلا میتواند نشانه احتمال افزایش جنگ ایران و آمریکا باشد؟
طلا در بسیاری از بحرانها نقش دارایی امن (Safe Haven) دارد. سرمایهگذاران هنگام افزایش ناامنی، بخشی از سرمایه خود را به آن منتقل میکنند. بااینحال، رشد طلا همیشه از احتمال جنگ نمیآید. تورم، نرخ بهره، ارزش دلار و نیاز نقدی نیز بر روند آن اثر دارند.
برای درک بهتر، عملکرد طلا در جریان درگیریهای ۲۰۲۶ مثال بسیار خوبی است. در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ درگیریها آغاز شد، اما برخلاف تصور رایج، طلا در هفتههای بعد الزاماً صعود نکرد. طبق گزارش رویترز، تا ۲۳ مارس قیمت طلای نقدی حدود ۱۵ درصد نسبت به آغاز درگیریها کاهش یافته بود. افزایش نگرانیهای تورمی ناشی از جنگ، رشد قیمت انرژی و کاهش انتظارات برای کاهش نرخ بهره فدرال رزرو باعث شد بخشی از فشار تقاضای پناهگاه امن طلا خنثی شود.
حتی در ۱۱ ژوئن ۲۰۲۶، زمانی که تنش میان آمریکا و ایران دوباره شدت گرفت، طلا ابتدا تا حدود ۴۰۲۲ دلار در هر اونس پایین آمد و سپس پس از خبر لغو حملات برنامهریزیشده آمریکا به ایران، حدود ۲ درصد رشد کرد و به ۴۱۵۳.۷۱ دلار رسید. این واکنش نشان میدهد که بازار طلا گاهی نه فقط به جنگ، بلکه به تغییر احتمال وقوع یا تشدید درگیری واکنش نشان میدهد.
بنابراین اگر در شرایط افزایش تنش ایران و آمریکا، قیمت طلا همراه با نفت و تقاضا برای داراییهای امن افزایش پیدا کند، میتوان آن را یک سیگنال مهمتر در نظر گرفت. اما اگر طلا همزمان با کاهش بازده اوراق و تضعیف دلار رشد کند، ممکن است بخش قابلتوجهی از این رشد ناشی از انتظارات پولی و نرخ بهره باشد. برای نمونه، در ۱۷ آگوست ۲۰۲۶ طلا حدود ۰.۹ درصد رشد کرد و به ۴۴۱۷.۲۴ دلار رسید. کارشناسان بازارهای مالی علت اصلی این حرکت را ضعف دلار و کاهش انتظارات افزایش نرخ بهره فدرال رزرو دانستند. هرچند تنشهای مرتبط با ایران نیز در بازار وجود داشت.
دلار و طلا قبل از جنگ چه سیگنالی میدهند؟
پیش از تشدید یک درگیری نظامی، افزایش همزمان تقاضا برای دلار و طلا میتواند نشانه افزایش نااطمینانی و حرکت سرمایه به سمت داراییهای امن باشد. دلار معمولاً در دورههای افزایش ریسک ژئوپلیتیک مورد توجه قرار میگیرد؛ برای مثال، در ۱۰ ژوئن ۲۰۲۶ پس از اعلام توقف حملات برنامهریزیشده آمریکا علیه ایران، دلار در برابر ارزهای اصلی بهشدت کاهش یافت. این واکنش را میتوان به کاهش ریسک و افزایش امید به توافق نسبت داد. بنابراین برعکس آن، تقویت دلار همزمان با تشدید تنش میتواند یکی از سیگنالهای ریسک باشد.
طلا نیز میتواند همین پیام را منتقل کند، اما رفتار آن پیچیدهتر است. به طور مثال اگر طلا بالا برود ولی دلار تضعیف شود، ممکن است علت اصلی رشد طلا بیشتر سیاست پولی و کاهش نرخ بهره باشد و نشانهای مبنی بر افزایش ریسک جنگ نباشد.
دادههای اقتصادی چه زمانی میتوانند گمراهکننده باشند؟
دادهها زمانی گمراهکننده است که فقط یک علت را ببینید و بر همین اساس تشخیص دهید که احتمال رخداد جنگ بالا است. افزایش قیمت نفت میتواند از کاهش عرضه یا تصمیم تولیدکنندگان بیاید. رشد دلار نیز ممکن است نتیجه تورم یا کمبود ارز باشد. افت قیمت جهانی اونس گاهی با نرخ بهره بالاتر ارتباط دارد. رکود اقتصادی هم میتواند بازار سهام را ضعیف کند.
چنین تغییراتی بدون درگیری نظامی نیز رخ میدهند. تفاوت همبستگی (Correlation) با رابطه علت و معلولی (Causation) اینجا حیاتی است. همبستگی فقط حرکت مشترک دو متغیر را نشان میدهد. رابطه علت و معلولی به شواهد بیشتری نیاز دارد. بنابراین نباید تنها به یک فاکتور اقتصادی جهت تشخیص رخداد جنگ بسنده کرد.
خطاهای تفسیر افزایش قیمت نفت و طلا
در این رابطه باید گفت که ، نفت پیش از حمله 28 فوریه تا 72.48 دلار بالا رفت. این رشد، افزایش خطر منطقهای را تا حدی منعکس کرد. بازار اما توقف گسترده تنگه هرمز را درست قیمتگذاری نکرد. قیمت پس از اختلال واقعی به 118 دلار رسید.
طلا نیز در فوریه 7.6 درصد رشد داشت. با ادامه جنگ، قیمت آن حدود 14.2 درصد پایین آمد. این واگرایی حرکت در جهت مخالف هشدار مهمی است. نفت بیشتر به عرضه فیزیکی و تنگه هرمز حساس بود. طلا از دلار، نقدینگی و نرخ واقعی بهره اثر گرفت. پس رشد همزمان آنها میتواند ریسک را تقویت کند. حرکت جداگانه هیچکدام، وقوع حمله را ثابت نمیکند.
برای پیشبینی ریسک جنگ، دادههای اقتصادی را با چه اطلاعاتی ترکیب کنیم؟
در مجموع برای پیش بینی ریسک جنگ، بهتر است به موارد زیر به صورت همزمان توجه کنید:
- دیپلماسی: وضعیت مذاکرات، پیام میانجیها و تعهدهای رسمی
- عملیات نظامی: جابهجایی نیروها، حملات محدود و اولتیماتومها
- انرژی: جریان تنگه هرمز، موجودی نفت و قیمت قراردادهای نزدیک
- کشتیرانی: تعداد عبورها، هزینه بیمه و پوشش کشتیها
- اقتصاد داخلی: ارز، تورم، تجارت خارجی و محدودیت مالی
- بازارها: نفت، طلا، اختیار معامله و بازارهای پیشبینی
- سیاست پولی: نرخ بهره، قدرت دلار و واکنش بانکهای مرکزی
سخن پایانی
در این مقاله از طلاین به پرسش جنگ میشود یا نه؟ پاسخ دادیم. دادههای اقتصادی فقط افزایش ریسک را نشان میدهند. هیچ شاخصی نمیتواند زمان حمله را بهتنهایی پیشبینی کند. در مجموع دادههای اقتصادی کنونی نشان می دهند که احتمال افزایش تنش بالا است.
بنابراین در این شرایط سرمایهگذاری بر روی یک دارایی امن مانند طلای آبشده میتواند گزینه مناسبی باشد. طلاین به عنوان پلتفرم آنلاین و حضوری خرید و فروش طلای آبشده ، این امکان را برای شما فراهم میکند تا با هر میزان بودجه سرمایهگذاری خود را آغاز کرده و به مرور دارایی خود را افزایش دهید.
منبع: ecb.europa.eu