پیش از پرداختن به حباب منفی طلا باید بدانیم که در اقتصادی که تورم مزمن، نوسان نرخ ارز و نااطمینانیهای سیاسی و اقتصادی به بخشی از زندگی روزمره خانوارها تبدیل شده، طلا فقط یک کالای زینتی نیست. برای بخش بزرگی از جامعه، طلا نوعی پناهگاه دارایی است. بسیاری از مردم وقتی احساس میکنند ارزش ریال در حال کاهش است، یا چشمانداز روشنی از آینده قیمتها ندارند، بخشی از پسانداز خود را به طلا، سکه یا ارز تبدیل میکنند تا قدرت خریدشان کمتر آسیب ببیند. به همین دلیل بازار طلا در ایران همیشه فقط تابع قیمت جهانی نیست؛ این بازار همزمان از نرخ دلار، انتظارات تورمی، وضعیت نقدینگی خانوارها، اخبار سیاسی و حتی ترس یا امید عمومی نسبت به آینده اثر میگیرد.
فهرست مطالب
در چنین فضایی، اصطلاحاتی مانند «حباب طلا» اهمیت زیادی پیدا میکند. حباب، در سادهترین تعریف، فاصله میان قیمت بازاری طلا و ارزش محاسباتی یا ذاتی آن است. اگر قیمت طلا در بازار داخلی بالاتر از عددی باشد که با فرمول جهانی و نرخ دلار به دست میآید، گفته میشود طلا حباب مثبت دارد؛ یعنی بازار حاضر است طلا را گرانتر از ارزش محاسباتی آن بخرد. اما اگر قیمت طلا در بازار پایینتر از ارزش ذاتی باشد، حباب منفی شکل میگیرد؛ یعنی طلا در بازار داخلی ارزانتر از قیمت واقعی محاسباتی خود معامله میشود. اما اهمیت حباب منفی طلا چیست؟ در ادامه این مقاله از طلاین از دیدگاه الیاس کردی، کارشناس بازارهای مالی، به این سوال پاسخ خواهیم داد.
چرا توجه به حباب منفی طلا این روزها اهمیت دارد؟
اهمیت حباب منفی در این است که به ما نشان میدهد بازار فقط با عدد و فرمول حرکت نمیکند، بلکه انتظارات هم نقش تعیینکننده دارند. وقتی خریداران عقب مینشینند، فروشندگان برای نقد کردن دارایی خود عجله دارند یا بازار تصور میکند احتمال افت قیمت در روزها و هفتههای آینده وجود دارد، ممکن است قیمت معاملهشده طلا از ارزش محاسباتی آن پایینتر بیاید. در ظاهر، این وضعیت شبیه «تخفیف» در بازار طلاست؛ اما پشت این تخفیف معمولا ترس، رکود معاملاتی، انتظار کاهش قیمت یا ابهام درباره آینده قرار دارد.
ارزش واقعی طلا چگونه از روی اونس و دلار محاسبه میشود؟
پیام الیاسکردی، کارشناس بازارهای مالی، در توضیح این موضوع میگوید:
برای فهم منفی یا مثبت بودن حباب طلا، ابتدا باید بدانیم ارزش واقعی طلا چگونه محاسبه میشود. به گفته او، یک قیمت جهانی برای طلا وجود دارد که از نرخ اونس جهانی به دست میآید. این نرخ در روزهای کاری بازار جهانی دائما تغییر میکند، اما در روزهای شنبه و یکشنبه، به دلیل تعطیلی بازارهای جهانی، ثابت میماند. از طرف دیگر، در داخل کشور نیز نرخ دلار آزاد وجود دارد که عامل دوم محاسبه قیمت طلاست.
او توضیح میدهد که با قرار دادن این دو متغیر، یعنی قیمت جهانی اونس طلا و نرخ دلار داخلی، در یک فرمول مشخص، میتوان به ارزش محاسباتی هر گرم طلا در بازار ایران رسید. به گونهای که در بیست و هشتمین روز مرداد، قیمت هر اونس طلا ۴۳۶۰ دلار بوده و نرخ دلار در بازار داخلی نیز در محدوده ۱۹۰ هزار تومان قرار داشته است. وقتی این اعداد در فرمول محاسبه قرار میگیرند، ارزش واقعی هر گرم طلا حدود ۱۹ میلیون و ۹۷۵ هزار تومان به دست میآید.
فرمول مورد اشاره به این صورت است:
قیمت اونس جهانی طلا در نرخ دلار داخلی ضرب میشود، سپس حاصل آن در عدد ۰.۷۵ ضرب و در نهایت بر ۳۱.۱۰۳ تقسیم میشود. خروجی این فرمول، عددی است که میتوان آن را مبنای ارزش ذاتی یا محاسباتی هر گرم طلا دانست.
چرا قیمت طلا پایینتر از ارزش محاسباتی آن معامله میشود؟
به گفته این کارشناس بازارهای مالی، در حالی که ارزش محاسباتی هر گرم طلا با اعداد فعلی حدود ۱۹ میلیون و ۹۷۵ هزار تومان است، قیمت معاملهشده در بازار داخلی حدود ۱۹ میلیون و ۴۹۰ هزار تومان قرار دارد. بنابراین طلا در بازار داخلی با حدود ۴۸۵ هزار تومان حباب منفی معامله میشود. به بیان سادهتر، فروشنده در شرایط فعلی هر گرم طلا را حدود ۴۸۵ هزار تومان پایینتر از ارزش محاسباتی آن میفروشد.
هرچند این رقم در روزهای گذشته بالاتر هم بود ولی همچنان از حباب منفی خبر میدهد. الیاسکردی معتقد است بازار داخلی نزدیک به چهار هفته است که در چنین وضعیتی قرار دارد و طلا زیر ارزش واقعی خود معامله میشود. اما چرا چنین اتفاقی رخ میدهد؟ پاسخ اصلی، به انتظارات بازار بازمیگردد. الیاسکردی میگوید وقتی بازار تصور میکند در آینده اتفاقاتی رخ خواهد داد که میتواند قیمت طلا را کاهش دهد، قیمت امروز طلا هم تحت تاثیر همان انتظار پایینتر میآید.
برای مثال، بخشی از معاملهگران ممکن است منتظر خبرهای سیاسی، تعدیل نرخ ارز، توافق احتمالی یا تغییر در فضای ریسک باشند. در این حالت، خریداران با احتیاط وارد بازار میشوند و فروشندگان برای نقد کردن دارایی خود ناچار میشوند قیمتهای پایینتری پیشنهاد کنند.
حباب مثبت طلا چه زمانی جای حباب منفی را میگیرد؟
البته از نگاه او، حباب همیشه منفی نیست. گاهی محاسبه ارزش ذاتی نشان میدهد که قیمت طلای آب شده و سایر انواع عیار طلا و سکه در بازار از عدد واقعی بالاتر است. در این حالت، بازار با حباب مثبت روبهروست. حباب مثبت معمولا زمانی شکل میگیرد که عرضه طلا محدود شود، انتقال پول سختتر باشد، تقاضای احتیاطی بالا برود یا بازار یک ریسک سیاسی و اقتصادی را در آینده پیشبینی کند. در چنین شرایطی فروشنده با خود میگوید چرا امروز طلا را ارزان بفروشم، وقتی احتمال میدهم فردا قیمت بالاتر برود؟ همین ذهنیت باعث میشود قیمت بازار از ارزش محاسباتی فاصله بگیرد.
آیا در بازار جهانی هم چیزی به نام حباب منفی طلا داریم؟
نکته مهم دیگر این است که حباب طلا، مفهومی عمدتا مربوط به بازار داخلی است. وی در پاسخ به این پرسش که آیا در بازار جهانی طلا هم میتوان از حباب منفی صحبت کرد، پاسخ منفی میدهد. به گفته او، در بازار جهانی با یک متغیر اصلی یعنی قیمت اونس طلا سروکار داریم و قیمت از ترکیب اونس و نرخ ارز داخلی ساخته نمیشود. البته ممکن است تحلیلگران بگویند بازار جهانی طلا درباره آینده اشتباه قیمتگذاری کرده یا اونس نسبت به شرایط اقتصاد جهانی بیش از حد بالا یا پایین است، اما این دیگر همان مفهوم حبابی نیست که در بازار داخلی و بر پایه اختلاف قیمت بازار و ارزش محاسباتی مطرح میشود.
سخن پایانی
حباب منفی طلا در ایران به معنای ارزان شدن مطلق طلا نیست؛ در واقع به این معناست که قیمت بازار داخلی از ارزش محاسباتی آن پایینتر آمده است. این وضعیت میتواند برای برخی خریداران نشانه جذابیت نسبی باشد، اما همزمان پیامی مهم از سمت بازار دارد: تقاضا محتاط شده، انتظارات نزولی یا دستکم غیرقطعی است و معاملهگران هنوز درباره مسیر آینده دلار، اونس و تحولات سیاسی به جمعبندی نرسیدهاند؛ بنابراین حباب منفی بیش از آنکه فقط یک عدد باشد، تصویر فشردهای از ذهنیت بازار است. بازاری که فعلا طلا را زیر ارزش محاسباتی معامله میکند، اما دلیل این تخفیف را باید در انتظارات آینده جستوجو کرد.
