بیستوسومین دوره رویداد فیناپ، امسال میزبان یکی از مهمترین گفتوگوهای حوزه اقتصاد دیجیتال درباره آینده بازار طلای آنلاین بود. در این رویداد، مدیران طلاین در کنار یک حقوقدان حوزه رقابت، از سه منظر متفاوت به وضعیت این بازار پرداختند؛ از چالشهای روزمره کسبوکارها و تغییرات پیدرپی مقررات گرفته تا نقش زیرساختهای انحصاری، جایگاه تنظیمگری و ضرورت ایجاد تعادل میان نظارت، رقابت و نوآوری. وجه مشترک تمام این بحثها، تأکید بر این موضوع بود که توسعه بازار طلای آنلاین تنها در صورتی پایدار خواهد بود که امنیت و شفافیت در کنار فضای رقابتی و امکان نوآوری قرار بگیرد.
فهرست مطالب
از تنظیمگری تا توسعه بازار
مصطفی افزونی، رئیس هیأتمدیره طلاین، در ارائهای با عنوان «زورآوری؛ داستان رگولاتوری طلای آنلاین» به بررسی روند شکلگیری مقررات این حوزه پرداخت و تلاش کرد تصویری از مسیر طیشده توسط بازار طلای آنلاین در سالهای اخیر ارائه دهد.
او با اشاره به فلسفه شکلگیری نهادهای تنظیمگر در جهان گفت مأموریت اصلی این نهادها، ایجاد اعتماد، استانداردسازی و حفاظت از حقوق مصرفکنندگان است؛ اما این اهداف زمانی محقق میشوند که تنظیمگری نقش تسهیلگر داشته باشد، نه اینکه خود به یکی از بازیگران اصلی بازار تبدیل شود.
افزونی با مرور تجربه کشورهای مختلف و همچنین نتایج برخی پژوهشهای بینالمللی درباره رابطه تنظیمگری و نوآوری، تأکید کرد که مقررات اگر متناسب با ویژگیهای هر صنعت طراحی شوند، میتوانند به رشد بازار کمک کنند، اما سختگیریهای غیرمتناسب یا استفاده از الگوهای سنتی برای صنایع نوآور، معمولاً نتیجهای جز کاهش رقابت و کند شدن نوآوری نخواهند داشت.
او همچنین روند شکلگیری مقررات بازار طلای آنلاین در ایران را مرور کرد و به تغییرات متعدد این ضوابط طی سالهای اخیر پرداخت؛ تغییراتی که به گفته او، گاهی فضای فعالیت را برای کسبوکارها با عدم قطعیت همراه کرده است.
زیرساختهایی که میتوانند بر رقابت اثر بگذارند
یکی از مهمترین محورهای سخنان رئیس هیأتمدیره طلاین، موضوع زیرساختهای بازار بود. او با اشاره به الزام نگهداری صددرصدی ذخایر طلا در خزانههای مورد تأیید، توضیح داد که محدود شدن این خدمت به یک ارائهدهنده، میتواند قدرت تصمیمگیری بازار را به یک نقطه متمرکز منتقل کند.
افزونی همچنین به موضوع پذیرش شمشهای طلا اشاره کرد و گفت تغییر رویه در پذیرش شمشهای استاندارد، هزینههای جدیدی را به فعالان این حوزه تحمیل کرده است. به گفته او، هنگامی که کسبوکارها برای انجام یک تکلیف قانونی تنها یک مسیر پیش روی خود داشته باشند، امکان انتخاب و رقابت نیز به مرور کاهش پیدا میکند.
او در بخش دیگری از سخنان خود، به طراحی سامانههای متمرکز نظارتی پرداخت و هشدار داد که وابسته شدن کل بازار به یک زیرساخت واحد، میتواند در آینده به گلوگاهی عملیاتی برای کل صنعت تبدیل شود.
تصمیمهای سخت در روزهای ناپایدار
در بخش دیگری از فیناپ ۲۳، محسن ابوالفتحی، مدیرعامل طلاین، در پنل «ادامه دادن؛ تصمیمهای سخت در روزهای ناپایدار» از تجربه فعالیت روزانه یک کسبوکار در فضای متغیر اقتصاد دیجیتال گفت.
او با اشاره به تغییرات مداوم مقررات، اختلالهای بانکی، ابهامات حقوقی و برخی تصمیمات پیشبینیناپذیر، این عوامل را از مهمترین چالشهای توسعه کسبوکارهای آنلاین دانست.
به گفته ابوالفتحی، علاوه بر مسائل عملیاتی، پیشنهادهایی مانند دریافت کارمزد برای هر تراکنش به منظور نظارت نیز میتواند هزینههای تازهای به این صنعت تحمیل کند. او همچنین به انحصار موجود در حوزه خزانهداری طلا اشاره کرد و افزایش تعداد ارائهدهندگان این خدمت را عاملی برای بهبود کیفیت خدمات و کاهش هزینهها دانست.
مدیرعامل طلاین در بخش دیگری از صحبتهایش با اشاره به نقش نهادهای تنظیمگر از جمله بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران گفت بخش مهمی از چالشهای این صنعت ناشی از مصوبات متعدد و بعضاً متناقض است؛ بهطوریکه به گفته او «تقریباً هر هفته یک مصوبه جدید» صادر میشود و این موضوع فضای پیشبینیپذیر را از کسبوکارها گرفته است. مدیرعامل طلاین همچنین به ابهامات حقوقی در حوزه «خزانهداری طلا» اشاره کرد و گفت تفسیرهای متفاوت از مصوبات هیأت دولت، شرایطی ایجاد کرده که مسیر فعالیت را برای شرکتها مبهم و پیچیده کرده است. او با انتقاد از محدود شدن این حوزه به یک نهاد خاص، به نقش انحصاری بانک کارگشایی در نگهداری طلا اشاره کرد و آن را عامل کاهش رقابت در این بازار دانست.
نگاه حقوقی به رقابت در بازار طلا
یکی از بخشها دیگر این رویداد گفتوگوی فیناپ پلاس بود. در این بخش با عنوان «زیرساختهای انحصاری، بازارهای رقابتی؟» مرضیه محمودی، روزنامهنگار اقتصادی با مهدی جعفریان، هم بنیان گذار و مدیرعامل شرکت مشاوره بانا و کارشناس تنظیمگری و رقابت گفتوگو کردند.
مهدی جعفریان، حقوقدان و پژوهشگر حوزه رقابت، با تشریح مفهوم انحصار طبیعی و انحصار غیرطبیعی، تأکید کرد که بازار طلای آنلاین ذاتاً بازاری رقابتی است و از منظر اقتصادی ضرورتی برای محدود شدن زیرساختهای آن به یک بازیگر وجود ندارد.
او توضیح داد که نقش اصلی تنظیمگر باید کاهش موانع ورود، ایجاد استانداردهای مشترک و فراهم کردن امکان رقابت سالم باشد. به اعتقاد جعفریان، هرچه امکان ورود بازیگران جدید به بازار بیشتر باشد، کیفیت خدمات نیز افزایش پیدا خواهد کرد و نوآوری با سرعت بیشتری شکل خواهد گرفت.
وی همچنین به موضوع «خالیفروشی» اشاره کرد و گفت اصل نظارت بر موجودی فیزیکی طلا، اقدامی قابل دفاع برای حفاظت از حقوق کاربران است؛ اما نحوه اجرای این سیاست نیز باید به گونهای باشد که مانع رشد کسبوکارهای جدید نشود.
از نگاه او، توسعه شبکه خزانهداری، ایجاد آزمایشگاههای تخصصی برای احراز اصالت طلا و راهاندازی کامل سامانههای نظارتی، از جمله اقداماتی است که میتواند همزمان به افزایش اعتماد و توسعه رقابت کمک کند.
یک دغدغه مشترک؛ آینده بازار
اگرچه موضوعات مطرحشده در فیناپ ۲۳ از زوایای مختلف بررسی شدند، اما نقطه اشتراک همه آنها، آینده بازار طلای آنلاین بود؛ بازاری که طی سالهای اخیر میلیونها کاربر را جذب کرده و به یکی از بخشهای مهم اقتصاد دیجیتال ایران تبدیل شده است.
سخنرانان این نشستها بر این باور بودند که حمایت از حقوق مصرفکننده، جلوگیری از خالیفروشی، شفافیت و نظارت، اهدافی ضروری و غیرقابل انکار هستند؛ اما تحقق این اهداف زمانی پایدار خواهد بود که در کنار آن، امکان رقابت، انتخاب، نوآوری و توسعه زیرساختها نیز حفظ شود. از نگاه آنان، مسیر آینده این صنعت نه در حذف رقابت، بلکه در طراحی سازوکارهایی است که امنیت، اعتماد و توسعه را بهطور همزمان تضمین کند.
بیستوسومین رویداد فیناپ با حمایت اصلی طلاین برگزار شد و مدیران این مجموعه نیز در قالب ارائهها و پنلهای تخصصی، دیدگاههای خود را درباره آینده بازار طلای آنلاین، زیرساختهای این صنعت و الزامات توسعه آن مطرح کردند.