نظر اقتصاددانان در مورد آینده ایران در مجموع بر این امر استوار است که صرف توافق، پایان جنگ و تثبیت شرایط نمیتواند وضعیت اقتصادی ایران را در درازمدت بهبود دهد. در واقع اگرچه توافق در کوتاهمدت میتواند درهای اقتصادی ایران را به سمت جهان باز کند اما برای بهبود اقتصاد در بلندمدت نیازمند بازنگری در سیاستهای پولی، سیاستهای مالی و تصمیمهای کلان اقتصادی هستیم.
فهرست مطالب
در شرایط فعلی که با تنشهای جهانی و شرایطی پیچیدهتر روبرو هستیم، درک از آینده اقتصاد کشور به ما کمک میکند که به بحرانهای اقتصادی کشور و راه های گذر از این بحرانها، راهحل مناسبی را داشته باشیم. در ادامه این محتوا از طلاین، به بررسی سناریوهای مختلف آینده ایران و مهمترین چالشها در این اقتصاد خواهیم پرداخت. تا انتهای این محتوا با ما همراه باشید.
نظر اقتصاددانان درباره آینده ایران چیست؟
در حال حاضر، برخی اقتصاددانان با توجه به وضعیت آتشبس میان ایران و آمریکا میگویند که هنوز نمیتوان از شکلگیری صلح پایدار مطمئن بود و باید برای بازگشت تنشها آمادگی لازم را داشت. اما شرایط منطقه و احتمال تغییرات ناگهانی تقاضا یا محدودیت واردات میتواند به سرعت وضعیت را دگرگون سازد. در حال حاضر نیز قیمت طلای آب شده و سایر داراییهای با ارزش نیز تحت تاثیر تنشها و مذاکرات ایران و آمریکا تغییرات قابل توجهی داشتهاند. با این حال در ادامه به بررسی نظر اقتصاددانان میپردازیم.
نظر ندا جعفری (اقتصاددان) درباره آینده ایران
نداجعفری از اقتصاددانان کشور در سناریویی بدبینانه اشاره میکند که شاهد ادامه انزوا، بیثباتی سیاسی و اقتصادی و وقوع جنگهای موردی هستیم که میتواند رشد اقتصادی کشور به نزدیک صفر یا منفی برساند. همچنین وی معتقد است که تورم سه رقمی نیز دور از انتظار نیست که در این مورد سرمایهگذاریهای داخلی و خارجی به کل متوقف شده و فشارهای اجتماعی تشدید میگردند.
نظر پیمان مولوی (اقتصاددان) درباره آینده ایران
پیمان مولوی در خصوص افزایش نرخ تورم در سال 1404 و اوایل سال 1405 گفته است:
روند فعلی تورم نشان دهنده این است که فشار قیمتی بر اقتصاد ایران همچنان در مسیری صعودی حرکت میکند و نشانهای از مهار پایدار در چند سال آینده دیده نمیشود. او بر این باور است که حتی اگر اقتصاد کشور وارد سناریوهای پرتنشتر نشود، تورم سالانه به سمت سطوح بالاتری حرکت میکند و امکان عبور از 45 درصد در ادامه سال وجود دارد.
او در ادامه تاکید کرد که ضمن اینکه رشد اقتصادی در محدوده صفر و تا یک درصد میماند که این نرخ نمیتواند پشتوانهای برای کنترل تورم ایجاد کند. در واقع پایه تورم در اقتصاد ایران از مسیر نقدینگی بالا و از رشد شدید پایه پولی تغذیه میشود. همچنین نقدینگی سالانه به بیش از 55 درصد رشد میرسد که این شرایط در غیاب اصلاحات ساختاری، اقتصاد را در مدار تورم مزمن نگه میدارد.
این پیش بینی از سوی پیمان مولوی که قبل از سال 1405 انجام شده بود، در حال حاضر نیز به وقوع پیوسته است. به گونهای که در فروردین 1405 طبق اعلام رسمی بانک مرکزی، تورم در این ماه به 50 درصد رسید. نکتهای که بر روند قیمت بازارهای مالی مانند قیمت طلای 18 عیار نیز تا حدی تاثیر خود را گذاشته است.
نظر وحید شقاقی شهری (اقتصاددان و استاد دانشگاه) درباره آینده ایران
وحید شقاقی شهری میگوید:
بر اساس آمارهای رسمی، اقتصاد ایران با فشارهای شدیدی مواجه شده است. بدین ترتیب از جمله آنها میتوان به نرخ تورم نقطه به نقطه اسفند ماه 1404 اشاره کرد که به 71.8 درصد رسید و نرخ تورم سالانه 50.6 درصد اعلام شد. همچنین میتوان به میزان نقدینگی اشاره کرد که در آذر ماه 1404 به 13 هزار و 534 همت رسید. در این بازه زمانی، رشد اقتصادی 9 ماهه به قیمت ثابت 1400 معادل 1 درصد و رشد بدون نفت 0.4 درصد اعلام شد و رشد تشکیل سرمایه ثابت ناخالص در 1404 منفی 3 درصد گزارش شد.
این استاد دانشگاه در ادامه با بیان اینکه اقتصاد ایران در شرایط رکود تورمی، بیثباتی ارزی و کسری سرمایهگذاری قرار دارد سناریوهای مختلف را مورد بررسی خود قرار داده و توضیح داد: در سناریوهای خوشبینانه کوتاه مدت و در صورت پایان جنگ و انعقاد آتشبس پایدار، فشارهای اقتصادی کاهش مییابد و مسیر توسعه در اقتصاد ایران باز میشود.
در این سناریو، ایران قادر است رشد اقتصادی 6 تا 8 درصد را تجربه کند و تورم سالانه را به زیر 15 درصد کاهش دهد. بدین ترتیب، سرمایهگذاری خارجی گسترده احتمالا شکل میگیرد و اعتماد عمومی بازمیگردد.
مهمترین چالشهای اقتصاد ایران از نگاه اقتصاددانان
وحید شقاقی شهری، اقتصاددان و استاد دانشگاه در این باره معتقد است که اقتصاد ایران در 50 سال گذشته با چالشهای ساختاری و سیاستهای نادرست مواجه بوده است. در واقع تداوم وابستگی به نفت، تحریمهای اقتصادی، فرسودگی زیرساختها بهویژه در حوزه انرژی، گسترش فضای نااطمینانی سیاسی و تهدیدهای هیبریدی، همواره مسیر توسعه را محدود کرده است.
همچنین با ایجاد تحریمهای بسیار در دهه 80 مشکلاتی بیشتر شروع به ابراز وجود کردند که اقتصادی رانتی، دستوری و انحصاری را شکل دادند که این موضوع باعث انباشت بیشتر ناترازیها و رکود شدید در دهه 90 شد که خود را در تورم به میانگین 25 درصد و رشد اقتصادی نزدیک به صفر نشان داد.
وی در ادامه توضیح داد که با آغاز دهه 1400، مشکلات اقتصادی نه تنها حل نشدند بلکه پیچیدهتر از قبل شد که نظم جدید جهانی با محوریت انرژی و فناوری، رقابت شدید بین قدرتهای بزرگ و انقلابهای صنعتی چهارم و پنجم را تشدید کرد. تحولات ژئوپلیتیک و بحرانهای امنیتی، فشار مضاعفی بر اقتصاد و ثبات سیاسی ایران وارد کرد.
این اقتصاددان بر این باور است که اکنون اقتصاد ایران با 7 چالش اساسی روبرو است که به نقطه تلاقی رسیده است. این چالشها عبارتند از:
- بحران آب
- بحران انرژی شامل برق، گاز و بنزین
- ناترازی نظام بانکی
- کسری حساب سرمایه
- بحران محیطزیست و آلایندگیها
- بحران صندوقهای بازنشستگی
- بحران ریزگردها
از نظر وی هر کدام به اندازه کافی برای آینده ایران پیچیده و سنگین هستند اما هنگامی که همزمان به کشور فشار وارد میشود، شدت تبعات به مراتب بیشتر میگردد. در واقع دولت با کسری بودجه مواجه است که پیامد این بحرانها دائما بر بودجه عمومی تحمیل میگردد و دولت ناچار است که از شبکه بانک مرکزی استقراض کند و یا به انتشار اوراق بدهی روی آورد که در نتیجه این روند در نهایت به رشد نقدینگی و افزایش تورم منجر میشود.
همینطور در ادامه افزودهاند که در شرایط فعلی، کشور باید سیاست تثبیت و تابآوری اقتصادی را در اولویت قرار دهد که این اقدامات به کارکرد محدود چرخ اقتصاد کمک کرده و فشارهای اجتماعی را کنترل خواهد کرد.
او همچنین قید کرده که جبران و باز آفرینی اقتصاد کشور در بازه کوتاه مدت نیازمند توجه ویژه بر زیرساختها و کمک به تولید و اصلاح ساختارهای اقتصادی است و در بلندمدت باید در عرصههای رقابت منطقه ای در حوزههای غیر از نفت و گاز باشد که این حوزه ها میبایست تنوعی از صنایع تولید، فناوری، گردشگری و صادرات باشد که موجب کاهش وابستگی به سوخت های تجدید ناپذیر شود.
نظر امیرحسین خالقی درباره مهمترین چالش اقتصادی ایران
امیرحسین خالقی، تحلیلگر اقتصادی، بزرگترین چالش حال حاضر اقتصاد ایران را تحریمهای بین المللی علیه ایران میداند. از دید وی هرگونه اصلاحات ساختاری که بخواهد دولت در جهت بهبود اقتصاد تبیین کند باز هم نیازمند گشایشهای بینالمللی پایدار در سطح اقتصاد است.
نظر اقتصاددانان درباره آینده بازار طلا در ایران چیست؟
محمد نوربخش، اقتصاددان و کارشناس بازار سرمایه معتقد است چشمانداز بازارها به ویژه طلا کاملاً به وضعیت جنگ و شرایط سیاسی وابسته است. به گفته او (تا لحظه نگارش این مقاله که در بهار 1405 است) کشور اکنون در شرایط آتشبسی شکننده و همزمان تحت فشار محاصره اقتصادی قرار دارد و هر لحظه احتمال بازگشت درگیریها وجود دارد.
نوربخش هشدار میدهد در صورت آغاز دوباره جنگ، اقتصاد و بازار طلا با پیامدهای سنگین و غیرقابل پیشبینی روبهرو خواهد شد. حتی اگر جنگ در همین نقطه متوقف شود، اقتصاد ایران در دوره پساجنگ با بحران ارزی جدی مواجه میشود. زیرا طی حداقل یک سال آینده، صنایع بزرگ صادراتی مانند پتروشیمی، فولاد و فلزات اساسی توان عرضه گسترده ارز را نخواهند داشت و این موضوع کمبود ارز در کشور را تشدید میکند.
نوربخش در نهایت تاکید میکند که:
این شرایط میتواند به تورم بالاتر و رشد شدید قیمت دلار منجر شود. به باور او، در چنین فضایی بازار ارز همچنان جذاب خواهد بود و پس از آن، طلا نیز به دلیل تاثیرپذیری از افزایش نرخ دلار و با وجود نوسانات قیمت جهانی اونس، میتواند گزینهای مناسب برای حفظ ارزش سرمایه و کسب بازدهی باشد.
سناریوهای مختلف اقتصاددانان درباره آینده ایران چیست؟
با توجه به نکاتی که از اقتصاددانان مختلف ذکر شد، اقتصاد ایران را میتوان در سه مسیر مشاهده نمود. در حالت خوشبینانه، صلح،توافق و ثبات به رشد بالا و کاهش تورم منجر میشود. در سناریوی میانه، از طریق تعامل محدود با جهان رشد متوسط و تورم نسبتا بالا را تجربه خواهیم کرد و در سناریوی بد بینانه، ادامه انزوا و تنشها باعث رکود، تورم شدید و افت سرمایهگذاری خواهد شد. روندی که در نهایت بازارهای مالی مختلف مانند قیمت طلای 21 عیار، 18 عیار، دلار، نقره و… را تحت تاثیر قرار خواهد داد. در ادامه به بررسی دقیق سناریوهای مختلف خواهیم پرداخت.
سناریو خوشبینانه اقتصاددانان درباره آینده ایران
در این سناریو، فرض بر پایان تنشها، شکلگیری آتشبس پایدار و توافقات میان کشورها است. در این روند، کاهش فشارهای سیاسی مسیر توسعه را برای اقتصاد باز میکند. بدین ترتیب امکان دستیابی به رشد اقتصادی 6 تا 8 درصدی دور از انتظار نیست و تورم نیز میتواند به زیر 15 درصد برسد.
البته کارشناسان اقتصادی تاکید دارند که این امر در بلندمدت رخ داده و نمیتواند تنها در طی یک تا سه سال آینده رخ دهد. در واقع صرفا آتش بس و توافق بدون آن که تصمیم گیریهای کلان و زیرساخت اقتصادی درست شود، هیچ نتیجهای را در پی نخواهد داشت.
همچنین بازگشت اعتماد عمومی، جذب سرمایهگذاری خارجی و تقویت سرمایهگذاریهای داخلی، از نتایج اصلی این مسیر بوده و بهبود روابط اقتصادی بینالمللی و ثبات ارزی نیز، زمینه را برای نوسازی زیرساختها فراهم میسازد.
سناریو میانه اقتصاددانان برای آینده ایران
در این حالت، میتوان به تعامل محدود با جهان و کاهش نسبی تحریمها اشاره کرد. در این شرایط، احتمال دارد که اقتصاد ایران به رشدی حدود 3 تا 4 درصد برسد و تورم در محدوده 20 تا 30 درصد باقی بماند.
در واقع، محدودیتهای سرمایهگذاری خارجی، ضعف در نوسازی زیر ساختها و تردید سرمایهگذاران مانع دستیابی به رشد پایدار میشود که نوعی بهبود محدود را نشان میدهد و ریسک بازگشت تنشها همچنان باقی میماند.
از همین رو مجدد تاکید اقتصاددانان بر این است که صرف بهبود اقتصادی بلندمدت تنها به توافق و پایان جنگ وابسته نیست. در این سناریو نیز پیش بینی میشود که همچنان تمایل مردم به سمت خرید طلا، دلار، نقره به عنوان روشهای حفظ ارزش پول در برابر تورم به قوت خود باقی بماند.
سناریو بدبینانه اقتصاددانان درباره آینده ایران
در سناریو بدبینانه، احتمالا اقتصاد با ادامه انزوا، بیثباتی سیاسی و اقتصادی و حتی وقوع جنگهای پی در پی روبرو خواهد بود. در نتیجه رشد اقتصادی نزدیک به صفر و حتی به سمت منفی حرکت میکند و تورم به حد بسیار بالا میرسد که با توقف کامل سرمایهگذاریهای خارجی و داخلی همراه خواهد بود.
افزایش فشارهای اجتماعی، تشدید نااطمینانی و کاهش توان برنامهریزی بلندمدت از پیامدهای این مسیر است. در این شرایط، رکود تورمی عمیق باقی مانده و بیثباتی ارزش افزایش مییابد.
سخن پایانی
در این مطلب از طلاین با نظر اقتصاددانان در مورد آینده ایران آشنا شدیم. در واقع دانستیم که در نهایت نظر بسیاری از آنها این است که با توجه به شرایط فعلی، آینده درخشانی را برای اقتصاد ایران متصور نیستند. در واقع آن ها تاکید دارند که اگر بازبینی اساسی در تصمیم های کلان اقتصادی رخ ندهد، احتمالا صرف توافق و بازگشایی تحریم ها نمی تواند گره از مشکلات کشورمان باز کند.
در نتیجه این شرایط نیز در نهایت منجر به این میشود که تمایل به خرید داراییهایی مانند طلای آبشده جهت حفظ ارزش پول در برابر تورم ایران افزایش پیدا کند. از همین رو اگر به دنبال حفظ ارزش پول خود در برابر تورم هستید، طلاین در کنار شما عزیزان است. در طلاین میتوانید در یک بستر امن و شفاف، به خرید و فروش طلای آبشده بپردازید.
سوالات متداول
1. از نظر اقتصاددانان آیا ایران وارد رکود عمیقتری میشود؟
اگر مشکلات ساختاری، تحریمها، تورم و کاهش سرمایهگذاریها ادامه پیدا کند، احتمال ورود به رکود عمیقتر وجود دارد. در این شرایط حتی امکان رسیدن تورم به بالای 80 درصد نیز وجود دارد. اما در صورت اصلاح سیاستها و کاهش تنشها، میتوان از این وضعیت جلوگیری کرد.
2. مهمترین مشکلات اقتصاد ایران از دید کارشناسان چیست؟
مهمترین مشکلات اقتصاد ایران از نگاه کارشناسان عبارتاند از: تورم بالا، کاهش ارزش پول ملی، ناترازی نظام بانکی، بحران انرژی، بحران آب، وابستگی به نفت، تحریمها، کاهش سرمایهگذاری، بیثباتی تصمیمات اقتصادی.