چه چیزی طلا را خراب می‌کند؟ دشمنان پنهان طلا را بشناسید

چه چیزی طلا را خراب می‌‌کند؟ در پاسخ باید گفت وایتکس و موارد کلردار، استون و حلال‌های قوی، جیوه، مواد شویندگی خانگی، آب استخر و آب شور، عطر، اسپری، لوازم آرایشی، عرق بدن، سایش و اصطکاک مداوم با اجسام سخت، ضربه و فشار به طلا، مواد اسیدی، چسب قطره‌ای، گوگرد، برم، نیکل، سرب و نور مستقیم خورشید موجب آسیب به طلا می‌شود.

خیلی وقت‌ها طلا هنوز نو به نظر می‌رسد. اما کم‌کم دیگر برق نمی‌زند و رنگش تغییر می‌کند یا کدر می‌شود. اینجاست که سوال‌هایی از قبیل آیا استون طلا را خراب می‌‌کند؟ چرا بعضی طلاها زودتر تیره می‌شوند؟ و اصلا چطور می‌شود جلوی این اتفاق‌ها را گرفت، به وجود می‌آید. در ادامه این مقاله از طلاین همراه ما باشید تا به پاسخ این سوالات را دریافت کنید.

چه چیزهایی طلا را خراب می‌‌کند؟

در پاسخ به این سوال باید گفت که در بیشتر مواقع، طلا قربانی مجموعه‌ای از تماس‌های کوچک اما تکراری است. چیزهایی که در نگاه اول بی‌خطر به نظر می‌رسند. اما در طول زمان باعث کدر شدن، تغییر رنگ، خوردگی یا افت جلای آن می‌شوند. از جمله موارد آسیب زا به طلا شامل موارد زیر است:

1. تماس با وایتکس و مواد کلردار  

وایتکس و هر ماده‌ای که پایه کلر دارد، از مخرب‌ترین دشمنان طلاست. کلر به‌ مرور به آلیاژهای طلا (مخصوصا در طلای 18 عیار) نفوذ می‌کند و باعث تضعیف ساختار، کدر شدن و حتی ترک‌های ریز می‌شود/ آسیبی که زمانی قابل مشاهده خواهد بود که دیگر کار از کار گذشته باشد. بدین ترتیب بهتر است برای  تشخیص طلای اصل روش های دیگری به جای تشخیص طلا با وایتکس استفاده کنید.

2. استون و حلال‌های قوی  

استون مستقیما خود طلا را حل نمی‌کند. اما می‌تواند به اتصالات سنگ‌ها آسیب بزند. استفاده مکرر از لاک‌پاک‌کن‌ها نیز مات شدن ظاهر طلا و شل شدن نگین‌ها را به دنبال دارد. همان دلیلی که جواهرسازها همیشه هشدار می‌دهند مراقبش باشیم.

3. جیوه  

جیوه تنها فلزی است که واقعا با طلا واکنش خطرناک می‌دهد. تماس حتی مقدار کم جیوه با طلا، باعث تشکیل آمالگام می‌شود. فرآیندی که طلا را می‌خورد، پوک می‌کند و گاهی غیرقابل ترمیم است. به همین دلیل جیوه را جدی‌ترین دشمن طلا می‌دانند. برای دانستن بیشتر درباره شدت آسیبی که می‌تواند بزند توصیه می‌کنیم مقاله آیا جیوه طلا را خراب می‌کند را مطالعه کنید.

4. مواد شوینده خانگی  

مایع ظرفشویی، پودر لباسشویی و شوینده‌های چندمنظوره اگرچه ملایم به نظر می‌رسند اما تماس مداوم آن‌ها با طلا امکان دارد که باعث از بین رفتن جلای سطحی و کدر شدن رنگ طلا شود. به ‌خصوص زمانی که شستن ظرف یا نظافت، بدون درآوردن طلا انجام شود.

5. آب استخر و آب شور  

آب استخر به دلیل وجود کلر و آب دریا به دلیل نمک بالا، هر دو محیط‌های خورنده برای طلا هستند. این آب‌ها باعث تغییر رنگ تدریجی، کاهش درخشندگی و ضعیف شدن آلیاژ می‌شوند. البته جالب است بدانید که در رودخانه‌ها نیز طلا وجود دارد و امکان استخراج از آن‌ها نیز فراهم است. برای دانستن درباره نحوه استخراج آن‌ها می‌توانید مقاله استخراج طلا از رودخانه را مطالعه کنید.

6. عطر، اسپری و لوازم آرایشی  

عطرها، اسپری مو، کرم‌ها و لوازم آرایشی حاوی الکل و ترکیبات شیمیایی‌ هستند که روی سطح طلا می‌نشینند. این مواد به مرور یک لایه کدر ایجاد می‌کنند و باعث می‌شوند طلا برق طبیعی‌اش را از دست بدهد.

7. عرق بدن  

عرق بدن فقط آب نیست. در واقع ترکیبی از نمک‌ها و اسیدهای ضعیف است. تماس طولانی ‌مدت طلا با عرق، علی‌الخصوص در فصل گرما، سبب تغییر رنگ و تیرگی طلا خواهد شد. موضوعی که خیلی‌ها آن را با بد بودن جنس طلا اشتباه می‌گیرند و ممکن است تصور کنند که طلای اصل نیست. اما برای این که بتوانید در منزل خود طلای اصل را تشخیص دهید، توصیه می‌کنیم مقاله تشخیص طلای اصل از تقلبی را مطالعه کنید.

8. سایش و اصطکاک مداوم  

برخورد دائمی طلا با سطوح سخت، لباس، دستبندهای دیگر یا حتی میز کار، باعث خط و خش‌های ریز می‌شود. این سایش‌ها شاید در لحظه دیده نشوند، اما به مرور به طلا آسیب می‌زند.

9. ضربه و فشار  

طلا فلزی نرم است. فشار ناگهانی یا ضربه هم مواردی چون تغییر شکل، نازک شدن حلقه‌ها یا آسیب به پایه سنگ‌ها را به ارمغان می‌آورد. توجه داشته باشید که خیلی از آسیب‌های جدی طلا دقیقا از همین بی‌احتیاطی‌های کوچک شروع می‌شوند.

10. چسب قطره‌ای  

چسب‌های قوی هم ظاهر طلا را زشت می‌کنند و هم جدا کردنشان بدون آسیب رسیدن به طلا تقریبا غیر ممکن شمرده می‌شود. بنابراین خیلی وقت‌ها برای پاک کردن چسب، خود طلا قربانی می‌شود. برای دانستن بیشتر درباره این مورد می‌توانید مقاله آیا چسب قطره‌ای طلا را خراب می‌کند را مطالعه کنید.

11. اسیدها و مواد اسیدی  

موادی مثل جوهر نمک، تیزاب سلطانی یا حتی برخی پاک‌کننده‌های صنعتی به صورت مستقیم به ساختار طلا و آلیاژهای آن ممکن است آسیب برسانند و خسارت‌های جدی و برگشت‌ناپذیری را ایجاد می‌کنند. بنابراین این گونه مواد را بهتر است متخصصین و جواهرسازان با تجربه استفاده کنند. به طور مثال سدیم هیدروکسید نیز می‌تواند موجب آسیب شدید به طلا شود. 

12. گوگرد

تماس گوگرد با طلا می‌تواند لایه‌ای از سولفید طلا به رنگ تیره روی آن ایجاد کند. بدین ترتیب طلا درخشندگی خود را از دست داده و کدر می‌شود. 

13. برم

برم در برخی مواد ضد عفونی کننده و گندزدا به کار رفته است. در واقع تماس این ماده با طلا نیز می‌تواند موجب تغییر رنگ و کاهش درخشندگی طلا شود. 

14. نیکل

تماس نیکل با طلا علاوه بر این که می‌تواند موجب کاهش درخشش و تیرگی آن شود، در برخی افراد بدین شکل عمل می‌کند که باعث حساسیت پوستی آن‌ها هنگام استفاده از طلا می‌شود. بدین ترتیب حساسیت به طلا از جمله مواردی است که نیکل باعث آن می‌شود.

15. سرب

یکی دیگر از مواردی که می‌تواند به طلا آسیب بزند، سرب است. در واقع تماس با سرب نیز می‌تواند رنگ طلا را تغییر داده و موجب کاهش درخشش آن شود.

16. نور مستقیم خورشید

طلای خالص تغییر رنگ نمی‌دهد، اما قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض گرما و نور خورشید می‌تواند آلیاژهای طلا را به‌مرور ضعیف‌تر کند. همچنین اگر در جواهرات طلا از سنگ‌های قیمتی استفاده شده باشد، نور شدید آفتاب می‌تواند باعث کاهش شفافیت و طراوت رنگ آن‌ها شود.

چه چیزی طلا را می‌‌خورد؟

پیش از این هم گفتیم که بزرگ‌ترین خورنده طلا، جیوه است. بی‌اغراق عنوان خطرناک‌ترین دشمن طلا را به یدک می‌کشد.در واقع طلا با جیوه آمالگام می‌سازد. ترکیبی که ساختار فلز را پوک و شکننده می‌کند.

بعد از جیوه، نوبت به اسیدها می‌رسد. تیزاب سلطانی، جوهرنمک و مواد اسیدی قوی که شاید طلا را یک‌باره نابود نکنند، اما به آلیاژهای همراهش آسیب بزنند. در واقع طلا کم‌کم نازک می‌شود، استحکامش را از دست می‌دهد و آماده آسیب‌های جدی‌تر می‌شود.

در مقیاس صنعتی، سیانید نشان می‌دهد که طلا چقدر قابلیت این را دارد که آسیب‌پذیر باشد. ماده‌ای که برای استخراج طلا استفاده می‌شود و ثابت می‌کند طلا هم، در شرایط خاص، خورده می‌شود و افسانه «فلز شکست‌ناپذیر» فقط یک تصور عامه‌پسند است.

راه‌‌های جلوگیری از خراب شدن طلا چیست؟

حالا که می‌دانیم  چه چیزی طلا را خراب می‌کند، طبیعی است که سوال بعدی این باشد که چطور جلوی این خراب شدن را بگیریم؟ فهمیدیم که که طلا بیشتر از آنکه قربانی یک حادثه ناگهانی شود، قربانی عادت‌های روزمره ماست. عادت‌هایی که ساده‌اند، اما اگر اصلاح نشوند، آرام‌آرام طلا را فرسوده می‌کنند. خوشبختانه بیشتر آسیب‌هایی که باعث می‌شود بپرسیم چه چیزی طلا را نابود می‌کند؟ قابل پیشگیری‌اند. به شرطی که راه درست مراقبت را بدانیم. در ادامه به برخی از این موارد اشاره می‌کنیم.

1. دور نگه داشتن طلا از مواد شیمیایی قوی  

اولین و مهم‌ترین اصل، قطع تماس طلا با مواد شیمیایی فعال است. وایتکس، کلر استخر، اسیدها، جیوه و حتی برخی شوینده‌های خانگی به آلیاژ طلا ممکن است آسیب بزنند. ساده‌ترین راه پیشگیری این است که قبل از نظافت، شستشو یا ورود به استخر، طلا را از دست خارج کنیم.

2. جدا کردن طلا هنگام استفاده از مواد آرایشی و بهداشتی  

کرم‌ها، عطرها، اسپری مو و لوازم آرایشی حاوی ترکیباتی هستند که در تماس مداوم، لایه‌ای کدر روی طلا ایجاد می‌کنند. راه حل ساده اما موثر جدا کردن طلا هنگام استفاده از این مواد است.

3. جلوگیری از سایش و تماس مداوم با سطوح سخت  

در اثر تماس دائمی با میز، صفحه موبایل، دستگیره‌ها یا حتی خوابیدن با طلا باعث می‌شود ذره‌ ذره از حجم و جلای آن کم شود. اگر می‌خواهیم طلا خورده نشود، باید آن را در زمان‌هایی که فشار و اصطکاک زیاد است، به‌ خصوص هنگام ورزش یا کارهای دستی، کنار بگذاریم.

3. شستشوی اصولی و ملایم طلا  

 بهتر است از روش های درست برای تمیز کردن طلا استفاده کنید. استفاده از آب ولرم، صابون ملایم و یک برس بسیار نرم، امن‌ترین روش خانگی است. جوش شیرین، خمیر دندان یا مواد ساینده اگرچه رایج‌اند اما در بلندمدت به سطح طلا آسیب می‌زنند. جهت دانستن درباره تمیز کردن اصولی طلا توصیه می‌کنیم مقاله تمیز کردن طلا و جواهر را مطالعه کنید.

4. نگهداری جداگانه و اصولی طلا  

نگهداری چند قطعه طلا کنار هم، مخصوصا اگر زنجیر یا سنگ‌دار باشند، باعث خط و خش و سایش متقابل می‌شود. بهترین کار این است که هر قطعه طلا، مانند جواهرات طلا و حتی طلای آب شده، در یک کیسه پارچه‌ای نرم یا جعبه جداگانه نگهداری شود. این کار ساده، عمر ظاهری و ارزش طلا را به شکل محسوسی افزایش می‌دهد.

5. دوری از رطوبت و عرق بدن در طولانی‌مدت  

اگر قرار است طلا ساعت‌ها روی پوست بماند، تمیز کردن دوره‌ای آن با روش درست، مانع از آسیب تدریجی می‌شود. بهتر است هنگام فعالیت‌های بدنی و ورزش، جواهرات طلای خود را استفاده نکنید.

6. بررسی دوره‌ای طلا توسط طلافروش یا متخصص  

گاهی آسیب‌ها با چشم دیده نمی‌شوند. ترک‌های ریز، ضعف در قفل یا نازک شدن بخش‌هایی از طلا اگر زود تشخیص داده شوند، قابل اصلاح‌اند. بررسی دوره‌ای توسط متخصص، جلوی خسارت‌های جدی‌تر را می‌گیرد و اجازه نمی‌دهد طلا به مرحله‌ای برسد که واقعا نابود شود.

7. استفاده نکردن از طلا در زمان تابش مستقیم خورشید

در زمان حضور طولانی‌مدت در ساحل یا محیط‌هایی که در معرض نور مستقیم خورشید هستند، جواهرات خود را بهتر است استفاده نکنید تا از فرسایش غیر ضروری جلوگیری شود.

آیا استون طلا را خراب می‌‌کند؟

خود استون به طلای خالص آسیب مستقیم نمی‌زند. اما بی‌خطر هم نیست. استون یک حلال قوی است؛ یعنی فلز را نمی‌خورد، حل نمی‌کند و وارد واکنش شیمیایی با طلا نمی‌شود، اما به ‌صورت غیرمستقیم دردسرساز می‌شود.

اول باید یک نکته مهم را روشن کنیم. طلایی که ما استفاده می‌کنیم معمولا خالص نیست. در واقع طلای 18 عیار ترکیبی از طلا و فلزات دیگر مثل مس یا نیکل است. استون وقتی با این آلیاژها تماس پیدا می‌کند، خود فلز را نابود نمی‌کند، اما لایه‌های محافظ، پوشش‌ها یا چربی طبیعی سطح طلا را ممکن است از بین ببرد.

مشکل اصلی استون زمانی شروع می‌شود که طلا سنگ، چسب یا آبکاری داشته باشد. استون چسب نگه‌دارنده سنگ‌ها را ضعیف می‌کند و باعث لق شدن یا حتی افتادن نگین هم می‌شود. در مورد طلاهای آبکاری‌شده (مثل طلای سفید یا رزگلد با روکش)، استون به ‌مرور به پوشش آن‌ها آسیب می‌زند.

نکته‌ای که کمتر گفته می‌شود این است که استفاده مکرر از استون، حتی اگر آسیبی فوری نشان ندهد، سطح طلا را آسیب‌پذیرتر می‌کند. یعنی طلا بعد از آن، سریع‌تر تحت تاثیر عرق بدن، هوا و آلودگی‌ها قرار می‌گیرد.

آیا جیوه طلا را خراب می‌‌کند؟

در پاسخ باید بگوییم بله. جیوه یکی از معدود موادی است که واقعا به ساختار طلا صدمه می‌زند. تفاوت جیوه با بیشتر مواد مخرب این است که طلا در برابرش مقاومت نمی‌کند. جیوه تنها فلزی است که در دمای معمولی مایع است و همین ویژگی باعث می‌شود به ‌راحتی وارد ریزترین منافذ سطح طلا شود.

 وقتی این تماس اتفاق می‌افتد، جیوه با طلا آمالگام تشکیل می‌دهد؛ ترکیبی که طلا را حل نمی‌کند، اما انسجام اتمی آن را به هم می‌ریزد. نکته مهم و کمتر گفته‌شده این است که آسیب جیوه اغلب برگشت‌پذیر نیست. 

برخلاف تیرگی یا خط و خش که با پولیش ممکن است اصلاح شود، طلايی که آمالگام شده، حتی اگر جیوه از سطحش پاک شود، دیگر استحکام اولیه را ندارد. به همین دلیل در طلاسازی حرفه‌ای، تماس جیوه با طلا به‌ عنوان آسیب ساختاری شناخته می‌شود و ربطی به ظاهر ندارد.

یک تصور اشتباه رایج این است که جیوه فقط در کارگاه‌ها وجود دارد. در حالی‌ که در گذشته در برخی روش‌های سنتی، دماسنج‌های قدیمی یا حتی بعضی محیط‌های صنعتی، تماس ناخواسته با جیوه ممکن بوده است. مشکل اینجاست که جیوه بی‌بو و بی‌رنگ است و آسیبش دیر دیده می‌شود. یعنی زمانی متوجه می‌شوید که طلا دیگر آن استقامت سابق را ندارد.

آیا الکل طلا را خراب می‌کند؟

در پاسخ به پرسش آیا الکل طلا را خراب می‌کند باید گفت که برخلاف تصور رایج، الکل به ساختار طلا آسیبی نمی‌زند. از نظر علمی، طلا نسبت به الکل پایدار است و ساختار فلزی‌اش تغییر نمی‌کند. مسئله اصلی الکل، اثر غیرمستقیم و تدریجی آن است.

 الکل یک حلال قوی برای چربی‌ها، روغن‌ها و برخی رزین‌هاست. وقتی طلا با الکل تماس پیدا می‌کند، لایه‌های محافظ طبیعی سطح آن را از بین می‌برد. همان لایه‌ای که مانع جذب آلودگی، عرق و رطوبت می‌شود. 

بعد از آن، طلا سریع‌تر کدر می‌شود و نسبت به عوامل محیطی آسیب‌پذیرتر به نظر می‌رسد. حتی اگر در ظاهر آن سالم باشد. نکته مهم‌تر، طلاهای نگین‌دار و آبکاری‌شده هستند. 

الکل هم به مرور زمان چسب نگه‌دارنده سنگ‌ها را تضعیف می‌کند و در طلاهای آبکاری‌شده باعث نازک شدن یا ناپایداری روکش خواهد شد. این آسیب‌ها ناگهانی نیستند. اما وقتی دیده می‌شوند که اغلب دیر شده است. به همین دلیل است که بعضی طلاها بعد از مدتی برق خود را بدون اینکه ضربه‌ای خورده باشند، از دست می‌دهند.

از سوی دیگر، اثر الکل در ترکیب با عادت‌های نادرست، تشدید می‌شود. استفاده مکرر از الکل برای تمیز کردن طلا، یا تماس مداوم آن با ژل‌های ضد عفونی‌کننده دست، باعث می‌شود سطح طلا آسیب ببیند. 

چه چیزی طلا را جذب می‌کند؟

برخی مواد در فرایند صنعتی و بازیافت وجود دارند که می توانند طلا را از محلول ها جذب کنند. از جمله این مواد می توان به فلز روی و کربن فعال (زغال اکتیو) اشاره کرد که در ادامه به هر دو آن ها می‌پردازیم.

فلز روی (zinc)

یکی از جاذببه‌های طلا در فرآیندهای شیمیایی، پودر فلز روی است که در فرآیند «مریل-کرو» مورد استفاده قرار می‌گیرد. روی با جایگزین‌شدن در محلول، طلا را به شکل رسوب جامد آزاد می‌کند و نشان می‌دهد در واکنش‌های جابه‌جایی، چه عاملی باعث تغییر فاز و به‌نوعی خراب‌شدن طلا می‌شود. این واکنش‌ها پایه و اساس بازیافت طلا از بردهای الکترونیکی و انواع ضایعات به شمار می‌آیند.

کربن فعال (زغال اکتیو)

در معادن طلای ایران و جهان، پس از حل‌شدن طلا در محلول سیانید، از کربن فعال برای جذب آن بهره می‌گیرند. کربن فعال با ساختار متخلخل خود، یون‌های طلا را به دام می‌اندازد و به‌خوبی نشان می‌دهد در شیمی سطح، چه عاملی موجب تغییر حالت و به‌نوعی خراب‌شدن طلا و جذب آن می‌شود. این شیوه یکی از موثرترین روش‌ها برای استخراج طلا از محلول‌های رقیق به شمار می‌رود.

سخن پایانی 

در این مقاله از طلاین به پرسش چه چیزی طلا را خراب می‌‌کند؟ پاسخ دادیم. در واقع دانستیم که مجموعه‌ای از عادت‌های روزمره، مواد شیمیایی پنهان، سایش‌های آرام و بی‌توجهی‌های کوچک می‌تواند  ذره ‌ذره بر درخشش طلا اثر می‌گذارند. به همین دلیل نیاز به مراقبت ویژه دارد.

در صورت تمایل به سرمایه‌گذاری در طلای آب شده، طلاین در کنار شما عزیزان است. می‌توانید در طلاین به راحتی و در بستری امن به خرید و فروش طلای آب‌شده بپردازید.

سوالات متداول 

منابع: adlersjewelers.com / hwljewelers.com