قیمت دلار در زمان جنگ ایران و عراق به دو دسته نرخ دلار رسمی و آزاد تقسیم میشد. نرخ دلار رسمی با کمک سیاستهای کنترلی و اقتصادی کشور ثابت نگه داشته شد و در طول جنگ بین 6 تا 9 تومان در نوسان بود. اما در هر برههای از جنگ، افزایش نرخ دلار آزاد به صورت چشمگیر قابل مشاهده بود. دلار آزاد در آغاز جنگ در حدود 20 تومان بود که در پایان جنگ به میانگین 145 تومان رسید. البته پس از قطعنامه 598 شاهد کاهش شدید آن (50 تا 75 تومان) بودیم.
فهرست مطالب
بررسی روند قیمت دلار در سالهای جنگ و پس از آن، درک عمیق ما نسبت به رفتار بازار در شرایط بحرانی را نشان میدهد. در واقع عوامل سیاسی، نظامی و اقتصادی همگی از عوامل موثر در افزایش نرخ ارز هستند که بر اقتصاد کشور تاثیر زیادی دارد. در این محتوا از طلاین، با بررسیهای عددی مسیر حرکت دلار از ابتدا تا انتهای جنگ و پس از قطعنامه 598 را مورد بررسی قرار دادیم. در ادامه با ما همراه باشید.
جدول قیمت دلار در زمان جنگ ایران و عراق
در طول سالهای جنگ بین ایران و عراق، سیاستهای اقتصادی کشور بر کنترل نرخ رسمی دلار متمرکز بوده که نرخ رسمی دلار تقریبا بدون نوسان و یا در محدودهای مشخص حفظ شده است. اما در مقابل بازار آزاد ارز، مسیری صعودی و حتی جهشی را طی کرده است که این اختلاف نشاندهنده، فشارهای ناشی از جنگ و کاهش درآمدهای ارزی است. در واقع در آن دوران به خوبی تاثیر جنگ بر قیمت دلار نمایان است.
برای درک دقیقتر مسیر حرکت نرخ دلار در زمان جنگ ایران و عراق، بهترین روش مقایسه عددی است. جدول زیر، میانگین سالانه قیمت دلار زمان جنگ ایران و عراق را در بازه زمانی 1359 تا 1367 نشان میدهد.
| سال (شمسی) | نرخ رسمی دلار (تومان) | نرخ آزاد دلار (تومان) |
| 1359 | 7 | 20 |
| 1360 | 8 | 27 |
| 1361 | 8 | 35 |
| 1362 | 8 | 45 |
| 1363 | 9 | 58 |
| 1364 | 8 | 61 |
| 1365 | 7 | 74 |
| 1366 | 7 | 99 |
| 1367 | 6 | 145 (تا قبل از قطعنامه 598) |
روند قیمت دلار در سالهای ابتدایی جنگ چگونه بود؟
در سال 1359 با آغاز جنگ ایران و عراق، دولت با سیاستهای کنترلی، نرخ رسمی دلار را در سطحی ثابت نگه داشت اما در واقعیت، بازار ارز ایران وارد دورهای بیثباتی شد که مسیری با تحولات بالا برای بازار آزاد رقم زد. در فاصله سالهای 1359 تا 1361، نرخ رسمی دلار هیچ تغییر محسوسی نداشت و در محدودهای بین 7 تا 8 تومان تثبیت شده بود.
این ثبات ظاهری نتیجه سیاستهایی با اولویتدهی برای تامین کالاهای حیاتی برای کشور و مردم بود. با این وجود، نرخ دلار آزاد رو به افزایش بود که حدود 20 تومان در ابتدای جنگ و به بیش از 35 تومان در پایان سال 1361 رسید. نرخ ارز آزاد دلار در سالهای ابتدایی جنگ به شرح زیر است:
- سال 1359: 20 تومان
- سال 1360: 27 تومان
- سال 1361: 35 تومان
روند قیمت دلار در سالهای میانی جنگ چگونه بود؟
در سالهای میانی جنگ، بازار ارز از فاز هیجانی فاصله گرفت و وارد مقطعی شد که اثرات جنگ دیگر موقتی نبودند. در این سالها نیز نرخ رسمی دلار تحت کنترل بود اما توان سیاست کشور در تاثیرگذاری بر بازار آزاد به مرور بیشتر کاهش پیدا کرد که باعث شیب افزایشی شد.
این رشد قیمت در بازار آزاد نتیجه تداوم فشار بر منابع ارزی کشور و افزایش هزینههای جاری دولت بود. این افزایش قیمت دلار موجب رشد برخی از سایر داراییها مانند قیمت طلای آب شده و سایر انواع طلا و سکه شد. در مجموع نرخ ارز آزاد دلار در سالهای میانی جنگ بدین گونه بود:
- سال 1362: 45 تومان
- سال 1363: 58 تومان
- سال 1364: 61 تومان
روند قیمت دلار در سالهای پایانی جنگ چگونه بود؟
در سالهای پایانی جنگ بین این دو کشور، بازار ارز وارد مرحلهای بحرانی شد که دیگر نمیشد آن را واکنش روانی و کوتاه مدت دانست. در واقع فشارهای اقتصادی انباشته شده در طول جنگ به افزایش محسوس نرخ دلار در بازار آزاد خود را نشان داد.
در بازه زمانی 1365 تا 1367، نرخ دلار رسمی در محدودهای پایین و کنترلشده قرار گرفته بود. در سال 1365 نرخ دلار آزاد حدود 7 تومان بود که در سال 1367 به 6 تومان تومان رسید. این کاهش نه تنها نشانهی بهبود نبود بلکه نشاندهنده ادامه سیاستهای دستوری دولت در مدیریت منابع ارزی بود.
در این میان، نرخ دلار آزاد مسیری متفاوت را طی میکرد. قیمت دلار آزاد در سال 1365 که حدود 74 تومان بود در سال 1366 به حدود 99 تومان رسید که این رقم یکی از بالاترین رقمها در طول سالهای جنگ به حساب میآمد.
در سال 1367، با نزدیک شدن به پایان جنگ نرخ دلار آزاد حدود 145 تومان بود. در این دوره اختلاف میان نرخ رسمی و آزاد به بالاترین حد خود رسید که تغییرات بزرگی را برای دوران پس از جنگ فراهم نمود. نرخ ارز آزاد دلار در سالهای پایانی جنگ شامل موارد زیر است:
- سال 1365: 74 تومان
- سال 1366: 99 تومان
- سال 1367: 145 تومان
قیمت دلار پس از قطعنامه 598 به چه قیمتی رسید؟
با پذیرش قطعنامه 598 و اعلام پایان رسمی جنگ بین ایران و عراق در سال 1367، انتظار عموم مردم بر این باور بود که بازار ارز به روال قبل برگردد. این باور در کوتاه مدت نیز درست بود. زیرا در به یک باره نرخ دلار نصف شد. در واقع دلار از 145 تومان به حدود 75 تومان رسید و در روزهای بعد حتی وارد کانال 50 تومان شد. برخی منابع نیز گزارش دادهاند که حتی قیمت دلار به 35 تومان نیز رسیده.
به گونهای که مطابق با گزارشات، این کاهش ارزی که حتی بر قیمت طلا در زمان جنگ ایران و عراق نیز اثر گذاشت، باعث سکته برخی از هموطنان ما شد. اما در بلندمدت در نهایت مشاهده شد که مجدد قیمت دلار افزایش پیدا کرد.
سخن پایانی
در این مقاله از طلاین به بررسی مسیر قیمت دلار در زمان جنگ ایران و عراق پرداختیم. در واقع دانستیم که دلار آزاد که در آغاز جنگ 20 تومان بود، در سالهای پایانی به 145 تومان رسید و در نهایت پس از قطعنامه 598، شاهد ریزش شدید آن بودیم. به گونهای که در ابتدا دلار 75 تومان و سپس در روزهای بعد وارد کانال 50 تومان شد.
سوالات متداول
1. قیمت دلار قبل و بعد از قطعنامه 598 چند بود؟
در ماههای پایانی جنگ و همزمان با سال 1367، قیمت دلار آزاد حدود 145 تومان بود و پس از پذیرش قطعنامه 598 قیمت آن ناگهان نصف شد و به قیمت 75 تومان و سپس 50 تومان رسید.
2. قیمت دلار قبل از جنگ ایران و عراق چقدر بود؟
در سال 1358 میانگین قیمت دلار 14 تومان بوده که در سال 1359 و آغاز جنگ، به 20 تومان رسیده بود.
3. بیشترین رشد قیمت دلار در کدام سال جنگ اتفاق افتاد؟
بیشترین رشد قیمت دلار پیش از قطعنامه 598 بود. در واقع قیمت نرخ آزاد دلار به 145 تومان رسیده بود.
4. چرا با وجود کنترل نرخ رسمی، قیمت دلار در بازار آزاد افزایش یافت؟
نرخ رسمی دلار در طول جنگ در یک بازه مشخص (6 تا 9 تومان) نگه داشته شده بود. اما این سیاست و کنترل فقط بخش کوچکی از اقتصاد را پوشش میداد. در این میان بازار آزاد تحت تاثیر کمبود ارز، افزایش تقاضا و کاهش درآمدهای نفتی بود که مسیر مستقل خود را طی کرد و همین موضوع باعث شکلگیری شکاف عمیق بین نرخ رسمی و آزاد شد.